Przedsiębiorcy od 01.01.2021 roku zyskali prawa jak konsumenci!

Przez lata w polskim obrocie gospodarczym panowało żelazne rozróżnienie: jesteś konsumentem – chroni Cię tarcza przepisów; jesteś przedsiębiorcą – musisz radzić sobie sam, bo jesteś „profesjonalistą”. W naszej kancelarii prawnej często spotykaliśmy się z frustracją Klientów prowadzących małe firmy, którzy kupując przez internet np. ekspres do kawy do biura, dowiadywali się, że nie mogą go zwrócić, bo „wzięli fakturę”.

Przepisy, które weszły w życie 1 stycznia 2021 roku, przyniosły w tej materii rewolucję, choć – co musimy podkreślić – nie jest to rewolucja totalna. Ustawodawca dostrzegł, że hydraulik kupujący laptopa czy fryzjer kupujący meble biurowe, wcale nie są w tych dziedzinach profesjonalistami i potrzebują ochrony.

W tym artykule wyjaśniamy, jak w praktyce korzystać z tych uprawnień i gdzie leży cienka granica, której przekroczenie pozbawia nas przywilejów konsumenckich.

Koniec ery „faktura = brak zwrotu”?

Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) zyskały przywileje zarezerwowane dotychczas dla konsumentów. Mogą m.in. odstąpić od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni oraz są chronione przed klauzulami niedozwolonymi. Warunek jest jeden: zakup nie może mieć dla przedsiębiorcy charakteru zawodowego (nie może wynikać bezpośrednio z jego branży/specjalizacji).

Kupujesz „na fakturę”, ale towar nie służy bezpośrednio Twojej fachowej działalności? Jesteś chroniony jak konsument.

W osobnym artykule przedstawiamy prawa konsumenta przy zakupach online i co warto o nich wiedzieć.

Trzy filary ochrony przedsiębiorcy (JDG)

Zmiana przepisów Kodeksu Cywilnego oraz ustawy o prawach konsumenta wyposażyła przedsiębiorców wpisanych do CEIDG w trzy potężne oręża, które wcześniej były dla nich niedostępne przy zakupach „na firmę”:

1. Prawo do odstąpienia od umowy (14 dni). To najważniejsza zmiana. Kupując towar przez internet lub telefon, masz 14 dni na „rozmyślenie się” i zwrot towaru bez podania przyczyny. Wcześniej była to tylko dobra wola sprzedawcy.
2. Ochrona przed klauzulami niedozwolonymi (abuzywnymi). Jeśli w regulaminie sklepu lub w umowie z operatorem sieci komórkowej znajdują się zapisy rażąco naruszające Twoje interesy (np. narzucone z góry, niekorzystne kary umowne), mogą one zostać uznane za niewiążące.
3. Szersza rękojmia za wady. Przepisy dotyczące rękojmi (obecnie ewoluujące w stronę „niezgodności towaru z umową”) zostały dla tej grupy przedsiębiorców zrównane z konsumenckimi. Oznacza to m.in. domniemanie istnienia wady w momencie zakupu przez dłuższy czas.

Pułapka „charakteru zawodowego” – kiedy ochrona NIE działa?

To jest ten moment, w którym jako prawnicy musimy ostudzić entuzjazm. Nowe uprawnienia nie są bezwarunkowe.

Ustawodawca wprowadził kluczowe rozróżnienie. Ochrona przysługuje tylko wtedy, gdy umowa zawierana przez przedsiębiorcę:

• Jest bezpośrednio związana z jego działalnością gospodarczą (czyli „bierzesz na fakturę”), ALE
• NIE posiada dla niego charakteru zawodowego.

Co to oznacza w „ludzkim” języku? Chodzi o to, czy jako przedsiębiorca znasz się na tym, co kupujesz, bo jest to Twoja branża.

Test PKD (Polska Klasyfikacja Działalności)

W praktyce sprzedawcy weryfikują Twoje uprawnienia, sprawdzając kody PKD wpisane w CEIDG. Jeśli kupowany towar pokrywa się z Twoim głównym przedmiotem działalności, to jesteś traktowany jak profesjonalista i nie masz praw konsumenta.

Przykłady z życia – jak to rozróżnić?

Aby rozwiać wątpliwości, przeanalizujmy konkretne sytuacje. Kluczem jest zawsze pytanie: „Czy ten zakup jest narzędziem mojej specjalistycznej pracy?”.

Przykład 1: fryzjer

Pan Marek prowadzi salon fryzjerski.

• Sytuacja A: kupuje przez internet profesjonalne nożyczki i suszarkę hełmową.
  • Werdykt: est to zakup o charakterze zawodowym. Pan Marek jest profesjonalistą w dziedzinie fryzjerstwa.
  • Skutek: brak prawa do zwrotu w 14 dni, ograniczone prawa rękojmi.
• Sytuacja B: Pan Marek kupuje do salonu ekspres do kawy dla klientów oraz laptopa do prowadzenia księgowości.
  • Werdykt: jest to zakup związany z firmą, ale nie ma charakteru zawodowego. Bycie fryzjerem nie czyni z Pana Marka eksperta od parzenia kawy ani informatyki.
  • Skutek: Pan Marek może zwrócić ekspres i laptopa w ciągu 14 dni, tak jak zwykły Kowalski.

Przykład 2: programista (branża IT)

Pani Anna prowadzi jednoosobową działalność jako programistka (JDG).

• Sytuacja A: kupuje przez internet potężny serwer lub specjalistyczne oprogramowanie.
  • Werdykt: zakup zawodowy. Brak praw konsumenckich.
• Sytuacja B: kupuje wiertarkę udarową, bo remontuje biuro.
  • Werdykt: zakup niezawodowy. Pani Anna jest ekspertką od kodu, nie od budowlanki. Ma pełne prawa konsumenckie.

FAQ – najczęstsze pytania przedsiębiorców

Czy te przepisy dotyczą spółek z o.o.?

Nie. Zmiany te dotyczą wyłącznie osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (wpisanych do CEIDG). Spółki prawa handlowego (z o.o., akcyjne, jawne) są nadal traktowane jako profesjonaliści w pełnym tego słowa znaczeniu, bez taryfy ulgowej.

Czy sprzedawca ma obowiązek sprawdzić moje PKD?

Tak, jeśli chce odmówić Ci prawa zwrotu. W przypadku sporu to sprzedawca musi udowodnić, że dany zakup miał dla Ciebie charakter zawodowy. Dlatego sklepy internetowe często dodają w regulaminach lub formularzach zamówienia „okienko” do zaznaczenia, w którym przedsiębiorca oświadcza, czy zakup ma charakter zawodowy.

Kupiłem towar stacjonarnie w sklepie. Czy mogę go zwrócić?

Nie – i dotyczy to zarówno przedsiębiorców na prawach konsumenta, jak i zwykłych konsumentów. Prawo do zwrotu w 14 dni dotyczy wyłącznie umów zawartych na odległość (internet, telefon) lub poza lokalem przedsiębiorstwa. Zwrot w sklepie stacjonarnym to tylko dobra wola sprzedawcy. W osobnym artykule podpowiadamy, jak odzyskać pieniądze za nieudany zakup.

Podsumowanie

Zmiany obowiązujące od 2021 roku to ogromne ułatwienie dla małych firm. Pozwalają na bezpieczniejsze zakupy wyposażenia biura czy sprzętów niezwiązanych ściśle z branżą, bez ryzyka „utknięcia” z nietrafionym towarem.

Warto jednak pamiętać:

1. Uprawnienia dotyczą tylko JDG (nie spółek).
2. Kluczowe jest Twoje PKD – jeśli kupujesz coś ze swojej branży, nadal jesteś „profesjonalistą”.
3. Zawsze czytaj regulaminy sklepów – sprzedawcy mają prawo weryfikować status Twojego zakupu.

Jeśli masz wątpliwości, czy w Twojej sprawie sprzedawca niesłusznie odmówił przyjęcia zwrotu towaru „na firmę”, nasz zespół chętnie przeanalizuje Twoją umowę i kody PKD.