Jakie funkcje spełnia ugoda zawarta z dłużnikiem?

W poprzednim poście poruszyliśmy temat polubowności, która w efekcie powinna zakończyć się spłatą należności lub porozumieniem/ugodą. Ugoda to niezwykle ważny dokument, który powinien być sporządzony na piśmie zawsze w sytuacji, gdy dłużnik deklaruje spłatę należności w ratach, a wierzyciel na takie rozwiązanie przystaje.

Ugoda zawarta z dłużnikiem to jedno z narzędzi, które umożliwia polubowne zakończenie sporu lub uniknięcie postępowania sądowego. Dla wierzyciela oznacza szansę na szybsze odzyskanie należności, a dla dłużnika – możliwość uregulowania zobowiązań na bardziej dogodnych warunkach. W praktyce ugoda bywa stosowana w sprawach cywilnych, gospodarczych, a także w relacjach między przedsiębiorcami i konsumentami.

Zawarcie ugody pełni wiele funkcji prawnych i praktycznych. Może służyć zarówno zabezpieczeniu interesów wierzyciela, jak i ochronie dłużnika przed dalszymi konsekwencjami zadłużenia. Odpowiednio sformułowana ugoda nie tylko kończy spór, ale również porządkuje sytuację prawną stron i daje podstawę do dalszych działań – również egzekucyjnych, jeśli zajdzie taka potrzeba.

W artykule omówimy, jakie funkcje spełnia ugoda z dłużnikiem, jakie korzyści niesie dla obu stron oraz na co warto zwrócić uwagę przy jej zawieraniu. Tekst może być szczególnie przydatny dla osób prowadzących działalność gospodarczą, windykatorów, a także samych dłużników, którzy szukają możliwości rozwiązania trudnej sytuacji finansowej w sposób uporządkowany i zgodny z prawem.

Jakie funkcje spełnia poprawnie sporządzona ugoda z dłużnikiem?

1. Systematyzuje i mobilizuje dłużnika do spłaty należności.
2. Jest uznaniem zobowiązania, dzięki czemu w sytuacji braku jej realizacji upraszcza postępowanie sądowe. Ponadto obniża wysokość kosztów wpisu do sądu.
3. Przerywa bieg przedawnienia roszczenia.
4. Może zabezpieczać wierzyciela np. poprzez przystąpienie do długu osoby trzeciej, poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości należącej do dłużnika, itd.

Definicja ugody w świetle przepisów prawa

Ugoda jest umową uregulowaną w Kodeksie cywilnym, w art. 917 i 918. Zgodnie z art. 917 k.c., przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w celu zakończenia istniejącego sporu lub uniknięcia sporu, który może powstać w przyszłości. Oznacza to, że ugoda ma charakter konsensualny – obie strony muszą dojść do porozumienia i wyrazić zgodę na określone warunki.

W praktyce ugoda nie jest wyłącznie „umową o zgodzie”, lecz narzędziem prawnym o konkretnych skutkach. Może polegać na częściowym umorzeniu długu, rozłożeniu zobowiązania na raty, zmianie terminu płatności czy rezygnacji z części roszczeń. Każda ze stron podejmuje określone ustępstwa, które mają na celu zakończenie konfliktu w sposób dobrowolny i polubowny.

Art. 918 k.c. podkreśla, że ugoda obejmuje także sytuacje, w których strony w dobrej wierze błędnie oceniły istniejący spór lub jego podstawy. W takim przypadku ugoda nadal pozostaje ważna, chyba że doszło do błędu co do samej treści stosunku prawnego, którego dotyczy.

W skrócie – ugoda to porozumienie stron mające moc prawną, którego celem jest rozwiązanie sporu, uporządkowanie wzajemnych zobowiązań i ograniczenie ryzyka dalszych kosztów lub postępowań sądowych.

Ugoda sądowa i pozasądowa

Ugoda może przybrać dwie podstawowe formy: sądową i pozasądową. Obie mają na celu zakończenie sporu lub zapobieżenie jego eskalacji, ale różnią się trybem zawarcia, formą oraz skutkami prawnymi.

Ugoda sądowa

Ugoda sądowa to porozumienie stron zawarte przed sądem, najczęściej w toku toczącego się postępowania cywilnego (choć możliwa jest także ugoda zawarta przed sądem polubownym). Jej treść zostaje utrwalona w protokole rozprawy lub w formie pisemnej i zatwierdzona przez sąd.

Charakterystyka ugody sądowej:

• Zawierana w ramach sprawy sądowej (np. o zapłatę).
• Po zatwierdzeniu przez sąd ma moc wyroku.
• Może być podstawą do nadania klauzuli wykonalności i prowadzenia egzekucji.
• Zakończenie postępowania następuje z chwilą zawarcia ugody.

Ugoda sądowa daje stronie uprawnionej większe bezpieczeństwo prawne – jej wykonanie można wymusić tak samo jak wykonanie wyroku. W tym artykule podpowiadamy, jak przygotować się na spotkanie z adwokatem.

Ugoda pozasądowa

Ugoda pozasądowa to porozumienie zawarte poza postępowaniem sądowym – bez udziału sądu. Strony ustalają warunki porozumienia samodzielnie lub przy udziale pełnomocników, mediatora, negocjatora lub innej osoby trzeciej.

Charakterystyka ugody pozasądowej:

• Zawierana dobrowolnie, bez udziału sądu.
• Ma moc prawną jak każda inna umowa cywilna.
• Może zostać zawarta w dowolnej formie – choć w praktyce zaleca się formę pisemną.
• Jej skuteczność zależy od treści i precyzji zapisów.

Ugoda pozasądowa nie ma z automatu mocy tytułu wykonawczego, ale strony mogą zabezpieczyć jej wykonanie np. poprzez akt notarialny z dobrowolnym poddaniem się egzekucji (na podstawie art. 777 k.p.c.).

---

Podsumowanie różnic

Cecha	Ugoda sądowa	Ugoda pozasądowa
Tryb zawarcia	W toku postępowania sądowego	Poza sądem
Udział sądu	Obowiązkowy (zatwierdzenie ugody)	Brak udziału sądu
Forma	Protokół sądowy lub pisemna	Dowolna, ale najlepiej pisemna
Egzekwowalność	Tak, po nadaniu klauzuli wykonalności	Tak, jeśli zawarta np. w formie aktu notarialnego z art. 777 k.p.c.
Koszty	Niższe niż pełne postępowanie	Brak opłat sądowych

Wybór między ugodą sądową a pozasądową zależy od okoliczności sprawy, poziomu zaufania między stronami oraz tego, czy spór już trafił do sądu. W obu przypadkach dobrze przygotowana ugoda może przynieść szybkie i trwałe rozwiązanie konfliktu, z korzyścią dla obu stron.

Ugoda jako narzędzie restrukturyzacji zadłużenia

Ugoda zawarta z dłużnikiem pełni ważną funkcję w procesie restrukturyzacji zadłużenia. Może być skutecznym sposobem na uporządkowanie sytuacji finansowej dłużnika, a dla wierzyciela szansą na odzyskanie całości lub części należności bez konieczności kierowania sprawy do sądu.

W praktyce ugoda umożliwia elastyczne dostosowanie warunków spłaty zobowiązania do aktualnych możliwości dłużnika. Zamiast wymuszać jednorazową spłatę całości długu, strony mogą uzgodnić m.in.:

• rozłożenie długu na raty,
• odroczenie terminu płatności,
• umorzenie części zobowiązania (np. odsetek, kosztów windykacyjnych lub nawet części kapitału),
• wprowadzenie karencji w spłacie, czyli ustalenie okresu, w którym dłużnik nie musi spłacać należności, zanim zacznie realizować raty.

Takie działania mają charakter polubowny i ugodowy, ale również praktyczny – pozwalają zapobiec dalszemu zadłużaniu się, narastaniu odsetek, a także uniknąć kosztów postępowania sądowego i egzekucyjnego.

Z punktu widzenia wierzyciela, ugoda może być korzystniejsza niż długotrwała i kosztowna windykacja, szczególnie w sytuacji, gdy dłużnik nie posiada majątku wystarczającego do pełnej spłaty. Osiągnięcie porozumienia zwiększa szansę na choćby częściowe zaspokojenie roszczenia w realnym czasie.

Zawarcie ugody może również przyczynić się do uniknięcia upadłości dłużnika, a w przypadku przedsiębiorstw – stanowić element szerszego planu naprawczego lub pozasądowej restrukturyzacji zadłużenia.

Dobrze przygotowana ugoda powinna jasno określać nowe warunki spłaty, sposób dokonywania płatności, terminy, konsekwencje opóźnień, a także ewentualne dodatkowe zabezpieczenia (np. weksel, poręczenie, akt notarialny z poddaniem się egzekucji).

Funkcja ochronna i prewencyjna ugody

Ugoda zawarta z dłużnikiem pełni również istotną funkcję ochronną i prewencyjną. Z punktu widzenia obu stron – wierzyciela i dłużnika – porozumienie to może zapobiec negatywnym konsekwencjom prawnym, finansowym oraz wizerunkowym, jakie niesie ze sobą dalsze eskalowanie sporu lub wszczęcie postępowania sądowego.

Ochrona interesów dłużnika

Dla dłużnika zawarcie ugody to sposób na:

• uniknięcie postępowania sądowego i egzekucyjnego,
• zatrzymanie naliczania dalszych odsetek karnych,
• ograniczenie kosztów (np. kosztów pełnomocników, sądowych, komorniczych),
• zabezpieczenie przed wpisem do rejestrów dłużników lub poprawa historii płatniczej poprzez uregulowanie zobowiązania w warunkach uzgodnionych z wierzycielem.

To także forma psychologicznej i finansowej ulgi – dłużnik może uniknąć stresu związanego z egzekucją komorniczą i stopniowo wychodzić z zadłużenia na ustalonych zasadach.

Ochrona interesów wierzyciela

Z perspektywy wierzyciela ugoda stanowi mechanizm:

• ograniczający ryzyko niewypłacalności dłużnika,
• pozwalający na częściowe odzyskanie należności szybciej i przy mniejszych kosztach,
• zwiększający kontrolę nad dalszym przebiegiem spłaty – w ramach jasnych, wspólnie ustalonych warunków.

W wielu przypadkach wierzyciel zyskuje też możliwość zabezpieczenia swoich roszczeń w treści ugody (np. poprzez klauzulę natychmiastowej wykonalności).

Funkcja prewencyjna

Zawarcie ugody działa również prewencyjnie – zarówno wobec obecnego konfliktu, jak i potencjalnych sporów w przyszłości. Uporządkowanie relacji prawnych i wyraźne ustalenie obowiązków stron zmniejsza ryzyko nieporozumień, niejednoznacznych interpretacji lub dalszych roszczeń.

Ugoda może też poprawić wzajemne relacje – ograniczając napięcia i zwiększając szansę na dalszą współpracę lub spokojne rozstanie, bez konieczności interwencji sądu.

W tym kontekście ugoda nie jest jedynie narzędziem formalnym, ale także środkiem zapobiegawczym i stabilizującym, który chroni strony przed eskalacją konfliktu i jego kosztownymi skutkami.

Ugoda jako forma zabezpieczenia interesów wierzyciela

Dobrze skonstruowana ugoda z dłużnikiem może pełnić funkcję skutecznego narzędzia zabezpieczającego interesy wierzyciela. Choć kojarzona jest głównie z polubownym zakończeniem sporu, ugoda może także zawierać rozwiązania zwiększające prawdopodobieństwo spłaty zobowiązania i ograniczające ryzyko dalszej zwłoki lub niewypłacalności dłużnika.

1. Potwierdzenie istnienia długu

Już samo zawarcie ugody stanowi często uznanie długu przez dłużnika, co ma istotne znaczenie dowodowe. Oznacza to, że wierzyciel nie musi w przyszłości udowadniać istnienia zobowiązania, jeśli dłużnik nie wywiąże się z warunków porozumienia. Uznanie długu przerywa także bieg przedawnienia (na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 k.c.), co daje wierzycielowi dodatkową ochronę.

2. Wprowadzenie dodatkowych zabezpieczeń

W treści ugody wierzyciel może przewidzieć różne mechanizmy zabezpieczające spłatę długu, np.:

• dobrowolne poddanie się egzekucji w akcie notarialnym (na podstawie art. 777 §1 pkt 5 k.p.c.),
• poręczenie osób trzecich,
• zastaw, hipotekę lub przewłaszczenie na zabezpieczenie,
• weksel jako forma zabezpieczenia roszczenia,
• obowiązek informowania wierzyciela o sytuacji finansowej lub majątkowej dłużnika.

Takie rozwiązania nie tylko wzmacniają pozycję wierzyciela, ale również dyscyplinują dłużnika do realizacji porozumienia.

3. Określenie konsekwencji naruszenia ugody

W ugodzie można precyzyjnie określić, co się stanie w przypadku niewywiązania się przez dłużnika z ustalonych warunków, np.:

• natychmiastowa wymagalność całego długu,
• utrata możliwości korzystania z ulg (np. umorzenia części odsetek),
• uruchomienie postępowania egzekucyjnego bez konieczności wnoszenia nowego pozwu.

Takie zapisy ograniczają ryzyko dalszego przeciągania sprawy i przyspieszają ewentualne działania windykacyjne.

4. Jasne i wiążące ustalenia

Dzięki ugodzie strony mogą jednoznacznie ustalić wysokość zobowiązania, terminy spłat, formę płatności oraz inne istotne elementy (np. numer rachunku bankowego, sposób kontaktu). Zmniejsza to ryzyko sporów interpretacyjnych i zwiększa przewidywalność działań po obu stronach.

Funkcja pojednawcza ugody

Jedną z istotnych, choć często niedocenianych funkcji ugody zawartej z dłużnikiem, jest jej funkcja pojednawcza. Oprócz aspektów prawnych i finansowych, ugoda może odegrać kluczową rolę w odbudowie zaufania i normalizacji relacji między stronami, zwłaszcza w sytuacjach, gdy więź prawna łączy je na dłużej – jak w przypadku relacji biznesowych, rodzinnych czy sąsiedzkich.

Deeskalacja konfliktu

Ugoda sprzyja ugodowemu zakończeniu sporu, zanim przerodzi się on w kosztowne i czasochłonne postępowanie sądowe. Zamiast konfrontacji na sali rozpraw, strony podejmują dialog i wspólnie wypracowują rozwiązanie. Takie podejście zmniejsza napięcie, ogranicza emocje i pozwala uniknąć dalszej eskalacji konfliktu.

Zachowanie lub odbudowa relacji

W wielu przypadkach strony ugody pozostają ze sobą w dalszym kontakcie – jako kontrahenci, członkowie rodziny, wspólnicy czy sąsiedzi. Ugoda umożliwia polubowne uporządkowanie spraw spornych, bez całkowitego zerwania relacji. Co więcej, porozumienie osiągnięte dobrowolnie i na sprawiedliwych warunkach może przyczynić się do odbudowy zaufania i poprawy wzajemnego postrzegania.

Uniknięcie publicznego sporu

Dzięki ugodzie strony mogą uniknąć publicznego rozstrzygania sprawy przed sądem, co ma szczególne znaczenie w przypadku podmiotów działających w biznesie lub spraw budzących społeczny rezonans. Zachowanie poufności i kontrola nad przebiegiem rozmów pozwalają chronić wizerunek i reputację obu stron.

Wspólna odpowiedzialność za rozwiązanie

Porozumienie wypracowane na drodze ugody często postrzegane jest przez strony jako sprawiedliwsze i bardziej zrównoważone niż jednostronny wyrok sądowy. Każda ze stron bierze współodpowiedzialność za przyjęte warunki, co zwiększa szanse na ich dobrowolne i terminowe wykonanie.

Ugoda jako forma dobrej woli

Zawarcie ugody może również stanowić gest dobrej woli – zarówno ze strony dłużnika, który podejmuje próbę uregulowania zobowiązania, jak i wierzyciela, który wykazuje gotowość do kompromisu. To sygnał, że celem nie jest „ukaranie” drugiej strony, lecz osiągnięcie realnego rozwiązania z korzyścią dla obu podmiotów.

Jakie funkcje spełnia ugoda zawarta z dłużnikiem – podsumowanie

Ugoda zawarta z dłużnikiem to nie tylko sposób na zakończenie sporu – to narzędzie o szerokim zastosowaniu prawnym i praktycznym. Może służyć restrukturyzacji zadłużenia, ochronie interesów wierzyciela, potwierdzeniu istnienia zobowiązania, a także poprawie relacji między stronami. Odpowiednio przygotowana ugoda pozwala uniknąć kosztownego postępowania sądowego, przyspieszyć odzyskanie należności i uporządkować wzajemne zobowiązania w sposób przejrzysty, zgodny z prawem i realny do wykonania.

Z perspektywy wierzyciela, dobrze skonstruowana ugoda to nie tylko szansa na odzyskanie pieniędzy, ale również narzędzie kontroli i zabezpieczenia dalszego przebiegu sprawy. Z kolei dłużnik zyskuje możliwość wyjścia z trudnej sytuacji finansowej bez dodatkowych konsekwencji prawnych czy wizerunkowych.

---

Potrzebujesz wsparcia przy sporządzeniu ugody z dłużnikiem?

Nasza agencja prawna specjalizuje się w kwestiach zadłużenia oraz świadczy porady prawne dla firm i osób fizycznych. 

Skontaktuj się z naszą kancelarią – pomożemy Ci:

• ocenić ryzyko i korzyści zawarcia ugody,
• przygotować treść dokumentu z zabezpieczeniem Twoich interesów,
• przeprowadzić negocjacje z drugą stroną.

Zadbaj o porozumienie, które ma moc prawną i realną wartość.
Umów się na konsultację z prawnikiem.